محمد يوسف حريرى

327

فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )

يَوْمِ الدِّينِ ( فاتحة الكتاب - 4 ) فرمانرواى بىچون و چراى هستى . داراى همهء جهان . توانا بر جباران و گردنكشان . دارنده و فرمانرواى روز پاداش . خداى تعالى است ( نام‌ها و صفت‌هاى خداى رحيم ، ص 148 ) 2 . وَ نادَوْا يا مالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنا رَبُّكَ قالَ إِنَّكُمْ ماكِثُونَ ( زخرف - 77 ) نام خازن دوزخ ( فرهنگ آنندراج - حق اليقين ، ص 508 - الاتقان ، ج 2 ، ص 446 ) مبارك وَ هذا كِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَكٌ ( انعام - 92 ) از اسامى قرآن مجيد است . ( الاتقان ، ج 2 ، ص 182 - تاريخ قرآن ، ص 33 ) مانعه - سورهء مانعه مبادى تفسير عبارت است از علوم غريبه ، اصول كلام ، اصول فقه ، علم جدل و علوم گوناگون ديگر . ( تاريخ تمدن اسلام ، دكتر حلبى ، ص 30 ) مباهله ( م ه ل ) ( ه ل ) فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبِينَ ( آل عمران - 61 ) اشاره به جريانى است كه در روز 21 يا 24 يا 25 ( بر مشهور ) يا 27 ذى حجهء سال دهم هجرت در مدينه روى داد . رسول خدا نصاراى نجران را ( كه با حضور در مدينه دعوت اسلام را نمىپذيرفته و اشارهء قرآن به نحوهء ولادت حضرت عيسى را روا نمىداشتند ) دعوت به مباهله فرمود و آنها هم پذيرفتند اما چون ديدند حضرت با چهار تن از اهل بيت خود ( حضرت امير ، حضرت زهرا و حسنين عليهم السلام ) آمدند و به روشى نشستند كه روش مباهلهء انبيا است حاضر بمباهله نشدند و طلب صلح كردند و با قبول جزيه اين جريان پايان يافت . ( دائرة المعارف فارسى - قاموس قرآن ، ج 1 ، ص 239 - مكتب اسلام ، ش 270 ، ص 55 ) مبشر ( م ب شّ ) وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا مُبَشِّراً وَ نَذِيراً ( بنى اسرائيل - 105 ) حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله ( كشف المطالب ، ص 17 ) مبعثره - سورهء مبعثره مبهمات قرآن اشخاص ، جاىها ، حوادث و جريان‌هايى است كه در هاله‌اى از ابهام از آنها سخن رفته و به روشنى مصداق آنها معين نيست . ابهام در قرآن سبب‌هايى دارد : 1 . بىنيازى از ذكر ، مانند : صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ( فاتحه - 7 ) 2 . متعين بودن ، مانند : وَ قُلْنا يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ ( بقره - 35 ) 3 . عموميت داشتن ، مانند : وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً ( نساء - 10 ) 4 . تعظيم با توصيف كامل ، مانند : وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ ( زمر - 33 ) 5 . تحقير با توصيف ناقص ، مانند : إِنَّ شانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ ( كوثر - 13 ) 6 . نبودن فايدهء مهمى در تعيين ، مانند : أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلى قَرْيَةٍ ( بقره - 259 ) 7 . پوشاندن از باب عطوفت ، مانند : وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا ( بقره - 204 )